Atmosfer Nedir? Özellikleri, Önemi ve Katmanları

Bu yazıda Atmosfer hakkında bilgiler paylaşacağım. Atmosfer nedir, yapısı nasıldır, atmosferin özellikleri nelerdir, atmosferin önemi nedir ve atmosferin tabakaları nelerdir başlıklarında bilgiler bulacaksınız.

Atmosferi merak edenler için makalemin faydalı olmasını umuyorum, keyifli okumalar.

Atmosfer Nedir?

En genel hali ile Atmosfer Dünya’mızı çevreleyen gaz tabakasıdır. Bir küre biçiminde Dünya’nın çevresini kuşatan, gazlardan, buharlardan ve çeşitli taneciklerden meydana gelen bir gaz küredir. Yer çekimi sebebi ile de Dünya’ya yapışık bir halde durmaktadır.

Atmosfer çok önemlidir, çünkü hepimizi hayatta tutar. Gezegendeki tüm canlılar, hayvanlar ve bitkiler hayatta kalmak için atmosfere ihtiyaç duyar. Zira atmosfer, onları meteorlardan, kozmik ışınlardan ve güneşin zararlı ışınlarından koruyan bir zırh gibidir.

Atmosferin Özellikleri

Atmosferin içeriğinde aşağıdaki gazlar bulunmaktadır:

  • %78 azot
  • %21 oksijen
  • %0.9 argon
  • ~ %0,1 karbondioksit, azot oksitler, metan ve ozon

Atmosferde su buharı da bulunmaktadır. Bunun miktarı bulunduğunuz yere ve saatin kaç olduğuna göre değişir. Örneğin, nemli, tropik bölgeler atmosferde daha fazla su buharına (%4’e kadar) sahiptir ve soğuk Arktik bölgelerde daha az su buharına (genellikle %1’den az) sahiptir.

Ayrıca Dünya atmosferinde bir miktar toz da vardır. Bu toz, kirlilikten, volkanik patlamalardan ve rüzgar tarafından kaldırılan topraktan gelen parçacıklar dahil olmak üzere katı ve sıvı parçacıkların bir karışımından oluşur.

Atmosferin alt kısmı, üst kısmından daha ağırdır. Zira atmosferin kütlesinin %98’i alt 30 km’de bulunmaktadır. Atmosferin olmadığı uzaya ulaşana kadar yüksek irtifalarda giderek incelir. Atmosfer ve uzay arasında kesin bir sınır yoktur; sadece yukarı çıktıkça, uzayla karışana kadar incelmeye devam eder.

Atmosferi çok yayılmış ve görünmez gazlardan oluştuğu için fark etmiyoruz ama aslında oldukça ağır! Ağırlığı, tüm gezegeni kaplayan 10 metre derinliğinde bir su tabakasına eşittir.

Bilim adamları, Dünya atmosferindeki gazların çoğunun volkanlardan geldiğine ve oksijenin daha sonra fotosentez ile geldiğine inanmaktadır. Bugün atmosferi oluşturan %21 oksijen miktarının birikmesi ise milyonlarca yıl almıştır.

Atmosfer Neden Önemli?

Atmosfer, Dünya’da yaşamın var olmasını sağlar, çünkü:

  • Soluduğumuz hava atmosferdedir.
  • Güneşten gelen zararlı UV radyasyonunun Dünya yüzeyine ulaşmasını engeller.
  • Güneş’ten gelen ısı atmosfer tarafından hapsedilir, bu nedenle uzaya geri kaçmaz ve Dünya çok soğumaz.
  • Dünyanın iklimi atmosfer tarafından düzenlenir.
  • Su döngüsünün önemli bir unsurudur.
  • Atmosfer, güneş yanıklarına neden olan ve canlılara zarar verebilecek Güneş’ten gelen zararlı radyasyonu dışarıda tutan dev bir filtre görevi görür. Diğer yandan, yaşam için gerekli olan güneş ısısına da (Güneş’ten gelen sıcak ışınlar) izin verir.

Atmosferin Katmanları

Dünya’nın atmosferi, yerden gökyüzüne uzanan katmanlardan oluşur. Bu katmanların üst ve alt sınırları, enlem derecesine, günün saatine ve yılın mevsimine göre değişim göstermektedir. Atmosferin tabandan yukarı katmanları şunlardır: troposfer, stratosfer, mezosfer, iyonosfer, termosfer ve ekzosfer.

Troposfer Nedir?

Atmosferin en alt katmanıdır. Troposferde, atmosferin toplam kütlesinin %75’i, içerdiği ayresol taneciklerinin %90’ı bulunmaktadır. Troposferin havasının %78’i azot, %20’si oksijen, %0,9 argon, %0,03’ü karbondioksitten meydana gelmiştir. Ayrıca troposferde eser miktarda diğer soy gazlar, metan, hidrojen ve azot oksit te bulunmaktadır.

Tüm hava olayları, atmosferin en alt tabakası olan troposferde gelişir. Bunun nedeni, atmosferdeki su buharının neredeyse tamamının troposferde olmasıdır. Ayrıca atmosferin bu katmanındaki rüzgarlar, hava kütlelerini ve farklı yüksek basınçlı ve düşük basınçlı alanları hareket ettirir. Bu durum da hava değişikliklerine ve modellerine neden olur. Troposfer ani ve şiddetli bir şekilde değişebilir. Troposfer aynı zamanda içinde meteoroloji olaylarının meydana geldiği katmandır.

Bu katman yerden başlar ve kutuplarda yaklaşık 6 km’ye ve Ekvator’da yaklaşık 16 km’ye kadar uzanır. Troposferde yukarılara çıkıldıkça hava incelir ve sıcaklık düşer. Bu nedenle bir dağın zirvesi aşağıdaki vadilerden daha soğuktur.

Güneşten gelen ısı troposfere kolayca nüfuz edebilir. Troposferde yüksek rüzgarlar uçaklar için çok faydalıdır! Bunun nedeni, troposferin üst kısmında jet akımlarının bulunmasıdır. Zira hızlı hareket eden bu rüzgarlar uçakların zaman ve paradan tasarruf etmelerini sağlarlar. Çünkü bir jet akımında uçmak, aşağıdaki daha kalın havaya göre daha hızlı ve daha verimlidir.

Stratosfer Nedir?

Troposferden sonraki atmosfer katmanıdır. Dünya yüzeyinin yaklaşık 50 km yukarısına kadar ulaşır. Çok fazla bulut içermeyen çok kuru bir katmandır. Stratosferdeki herhangi bir bulut ince ve küçüktür. Stratosferde yükseldikçe sıcaklık artar. Yani troposferin tam tersi! Bu katmanda uçabilen uçaklar şanslıdır, çünkü uçuşa yardımcı olacak güçlü yatay rüzgarlar ve çok az türbülans var.

Stratosferin üst bölgelerinde Güneş’ten gelen zararlı ultraviyole ışınlarını süzen ozon tabakası bulunmaktadır. Bilim adamlarının, aerosol spreylerinden atmosfere salınan CFC adı verilen kimyasallardan kaynaklandığına inandıkları, Dünya atmosferindeki ozon miktarı azalmaktadır. CFC’lerin kullanımı dünyadaki çoğu ülkede yasaklanmıştır ve şimdi ozon tabakası yavaş yavaş iyileşmektedir.

Mezosfer Nedir?

Mezosfer, minimum -120 santigrat derece sıcaklığa sahip atmosferin en soğuk tabakasıdır. Dünya yüzeyinden yaklaşık 85 km yüksekliğe kadar uzanır. Burada, Güneş battıktan sonra görebileceğiniz gümüşi tutamlara benzeyen atmosferdeki en yüksek bulutlar oluşur. Mezosfer çok soğuk olduğu için bu bulutlar buzdan yapılmıştır. Kayan yıldızları gördüğümüzde, onları mezosferde görüyoruz.

Mezosfer, bilim adamlarının en az bildiği katmandır. Çünkü uçaklar veya hava balonları için çok yüksek, ancak uzay araçları için çok alçaktır.

İyonosfer Nedir?

İyonosfer katmanında çeşitli yüklü partikül (iyon) katmanları bulunmaktadır. Bunlar radyo dalgalarının yayılması açısından çok önemlidirler. Uzak radyo istasyonları arasında sinyal iletimi için bu katmandan yararlanılmaktadır. Bu, 1901’de İngiltere’den Kanada’ya bir radyo sinyali gönderen Marconi tarafından kanıtlanmıştır. Marconi, radyo sinyallerinin düz çizgilerde ilerlemek yerine iyonosferden yansıdığını kanıtladı.

Ayrıca kutuplardan görebileceğiniz gökyüzündeki renkli ışık desenleri olan Kuzey ve Güney ışıklarının oluştuğu yer burasıdır. Bu güzel ışık görüntüleri, Güneş’ten gelen yüklü parçacıkların bir akışı olan güneş rüzgarını yansıtan iyonosferdeki yüklü parçacıklar tarafından oluşturulur.

Termosfer Nedir?

Termosfer, Dünya yüzeyinden 690 km yüksekliğe kadar uzanan atmosferdeki en kalın katmandır. Oksijen, helyum ve hidrojen dahil en hafif gazların bulunduğu yer burasıdır.

Bu katman, Uluslararası Uzay İstasyonuna (ISS) ve Hubble Uzay Teleskobuna ev sahipliği yapmaktadır. Bu uydular, “düşük Dünya yörüngesi” olarak adlandırılan yerdedir.

Gaz molekülleri termosferde çok dağılmıştır. Buradaki sıcaklıklar çok yüksek olabilir, 1500 santigrat dereceye ulaşabilir. Ancak bu seviye termosferde çok sıcak değildir çünkü çok fazla basınç yoktur. Isı ancak moleküller yüksek basınç alanında birbirlerine enerji aktardıklarında oluşur.

Ekzosfer Nedir?

Bu, Dünya’nın uydu görüntülerinde gezegenimizi çevreleyen bulanık mavi katman olarak görebileceğiniz atmosfer katmanıdır. Exosphere, “düşük Dünya yörüngesinde” veya “orta Dünya yörüngesinde” bulunan birçok hava uydusuna ev sahipliği yapar.

Hidrojen, yalnızca eser miktarda helyum, karbon dioksit, oksijen ve diğer gazlarla birlikte ekzosferdeki ana elementtir. Ekzosfer, Güneş’te meydan gelen olaylara bağlı olarak uzar ve küçülür. Güneş fırtınaları meydana geldiğinde, ekzosfer Dünya’nın yaklaşık 1000 km yukarısına sıkışır. Güneş sakin olduğunda, ekzosfer yaklaşık 10.000 km’ye kadar uzanır.

İklim Değişikliği

Sera etkisi, atmosferde meydana gelen ve Dünya’nın ısınmasına neden olan ve iklim değişikliğine yol açan bir süreçtir. Sera etkisi, karbondioksit ve metan gibi atmosferdeki sera gazlarının Güneş’ten gelen enerjiyi hapsetmesidir.

İnsanlar, kömür ve petrol gibi fosil yakıtları yakarak atmosferdeki sera gazı miktarını artırdı. Dünyayı yeterince ısıtmak için Güneş’ten gelen ısıyı tutmak amacıyla atmosferimizde bu gazların belirli bir miktarına ihtiyacımız var. Ama çok fazlasına değil, çünkü zararlıdır. Bunun nedeni, çok fazla sıcaklık Dünya’nın çok fazla ısınmasına neden olmasıdır. Bu da gezegene ve Dünya’daki yaşama çok zarar verir.

Farklı Gezegenlerdeki Atmosfer

Bilim adamları, Dünya’nın atmosferini incelemenin yanı sıra, Güneş sistemimizdeki tüm gezegenlerin atmosferlerini de incelerler.

Bu gezegenlerin hiçbirinin bildiğimiz anlamda yaşam için doğru bileşenleri içeren bir atmosfere sahip olmadığını biliyoruz. Bunun nedeni, doğru dengede hidrojen, oksijen, azot ve karbondan oluşan istikrarlı bir atmosfer olmadan yaşam mümkün değildir. Ayrıca yaşamın oluşabilmesi için bir gezegende su da bulunmalıdır.

Yazıyı paylaş:

Similar Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.