Kauçuk Nedir? Nasıl Üretilir? Çeşitleri Nelerdir?

Yazı yazarken silgi veya saçınızı bağlamak için lastik toka kullanıyoruz değil mi? Tüm bunların kauçuktan yapıldıklarını biliyor muydunuz? Kauçuk 1000 yılı aşkın bir süredir çeşitli alanlarda kullandığımız yağmur ormanlarının en önemli ürünlerinden biridir. İlk zamanlar kauçuğu sadece doğal kaynaklardan elde ediyorduk. Ancak çok çeşitli kullanım alanları sebebi ile doğal kauçuk tüm ihtiyaçlarımızı karşılayamadı. Ardından da çok geçmeden sentetik kauçuk üretimine başladık. Bu yazıda kauçuk nedir, nasıl üretilir, kauçuk çeşitleri nelerdir ve kauçuğun kullanım alanlarına ilişkin derlediğim bilgileri paylaşacağım.

Hadi gelin hayatımızda çok önemli bir yeri olan kauçuğu daha yakından tanıyalım.

Kauçuk nedir?
Kauçuk nedir?

Kauçuk Nedir?

Kısaca kauçuk esneyebilen ve büzülebilen bir maddedir. Suya dayanıklıdır, elektriği iletmez. En belirgin özelliği orijinal boyunun iki, üç, beş hatta 10 katına kadar kırılmadan esnetilebilmesi; bıraktığınızda ise hemen hemen hiç değişmeden orijinal boyutuna ve şekline geri dönmesidir.

Kauçuk, araba ve bisiklet lastikleri, contalar, oyuncuklar ve daha pek çok çeşitli üründe kullanılan esnek, elastik bir polimerdir.

Tarihçe

İlk başlarda kauçuk tamamen doğal kaynaklardan elde edilmekteydi. Ancak doğal kauçuğun yanı sıra daha yaygın olarak sentetik kauçuk da üretilmektedir. Bunun sebebi gezegenimizin tüm ihtiyaçlarımızı karşılayacak kadar doğal kauçuk üretememesidir.

Kauçuk, Avrupalı ​​kaşiflerin gelmesinden çok önce Amerika’nın yerli halkları tarafından bilinmekteydi. Örneğin 1520’lerde kaşifler Meksikalı kabilelerin elastik toplarla oynadığını gözlemlediklerini bildirmişlerdir.

Kauçuğun ilk bilimsel çalışması ise 1735’te yapılmıştır. Kauçuğun ilk kullanımının silgi şeklinde olduğu görüşü yaygındır. Bu fikri ortaya atan kişi de ünlü Portekizli denizci Macellan’dı.

Kauçuk Çeşitleri Nelerdir?

Kauçuk üretim türüne göre iki gruba ayrılmaktadır: Doğal ve Sentetik kauçuk. Her iki kauçuk türü bazı yönlerden benzer olsa da özellikleri arasında farklılıklar vardır.

Doğal Kauçuk Nedir?

Doğal kauçuk, kauçuk ağacından (Hevea brasiliensis) elde edilen esnek bir maddedir. Kauçuk, ağaçtan akan süt beyaz renkteki lateks adı verilen bir sıvıdan yapılmaktadır.

Kauçuk ağaçlarından toplanan özsuyunun (lateks) yaklaşık %30’u kauçuktan oluşur. Zira lateks sütlü bir sıvı olup proteinler ve suya doymuş kauçuk parçacıklarının bir karışımıdır.

Doğal kauçuk, doğadan geldiği için çok özel bir polimerdir. Kimyasal formülü C5H8 olan doğal kauçuğun kimyasal adı poliizoprendir.

Diğer yandan doğal kauçuğun en iyi özelliği, ağaçlardan elde edildiği için biyolojik olarak parçalanabilir ve yenilenebilir olmasıdır.

Doğal kauçuk "Kauçuk Ağacı (Hevea brasiliensis)" ndan üretilmektedir.
Doğal kauçuk “Kauçuk Ağacı (Hevea brasiliensis)” ndan üretilmektedir.

Sentetik Kauçuk Nedir?

Sentetik kauçuk, insan yapımı bir polimerdir. Petrokimyasallar kullanılarak kimya fabrikalarında üretilmektedir. Doğal kauçuk bileşiminden farklı bir yapıya sahip olup elastomer olarak bilinmektedir.

Özellikle daha yüksek kalitede malzeme gerekmesi durumunda doğal kauçuk yerine sentetik kauçuk kullanılabilmektedir. Sentetik kauçukların büyük bölümü taşıt lastikleri yapımında kullanılmaktadır.

Kauçuk Nasıl Üretilir?

Doğal Kauçuk Üretimi

Kauçuk ağacının lateks özü, doğal kauçuk yapmak için kullanılmaktadır. Lateks, kılavuz çekme olarak adlandırılan kauçuk ağacına bir kap takılarak hasat edilir.

Bundan sonra, lateksi pıhtılaştırmak için formik asit kullanılmaktadır. Bu işlem sonucunda sert bir kütle haline gelirler. Bu kauçuklar artık ya bir dizi silindirle ya da birkaç gün boyunca havada kurumaya bırakılarak tamamen kurutulur. Bu doğal kauçuklar artık işlenmeye ve çeşitli ürünlerin yapımında kullanılmaya hazırdır.

Sentetik Kauçuk Üretimi

Sentetik kauçuk, kimyasal bir işlemle birbirine bağlanan ham petrol bileşenlerinden yapılmaktadır.

Bu bileşenler kimya fabrikalarında kontrollü koşullar altında sentezlenmektedir. Bu sebeple farklı tipte ve ihtiyaca göre sentetik kauçuklar üretilebilmektedir.

Kauçuğun İşlenmesi

Ticari ürün elde etmek için kauçuk birçok kimyasal madde ile karıştırılmakta ve vülkanize edilmektedir.

Vülkanizasyon, ham kauçuğa kükürt katılması ve sertleştirilmesi işlemidir. Böylece kauçuk sıcak havada yapışkan, soğuk havada kırılgan olma özelliğini yitirir. Ek olarak kauçuğun vülkanizasyon süreci Charles Goodyear tarafından 1839 yılında keşfedilmiştir.

Vülkanizasyondan başka çeşitli amaçlarla kauçuk içine çinko oksit, organik hızlandırıcılar, antioksidanlar, pigmentler, vb. maddeler de katılmaktadır.

Bu işlemler hem doğal hem de sentetik kauçuğa uygulanır. Bu işlemlerin sonucunda ilgili ticari ürün için kullanılmak üzere kauçuk hazır hale getirilmiş olur.

Kauçuğun Kullanım Alanları

Özellikleri itibari ile kauçuk on binlerce farklı üründe kendine yer bulmakta. Çünkü otomotivden sağlık hizmetlerine, eğitimden tekstile kadar birçok alanda kauçuk kullanılmaktadır. İşte örneklerden bazıları:

  • Kauçuğun en büyük tüketicilerinden biri lastik endüstrisidir. Kauçuk, araç endüstrisinin diğer alanlarında da karşımıza çıkar. Örneğin hava yastıkları, fren balataları ve cam contaları yapmak için kullanılmaktadır.
Kauçuk en çok araç lastiği üretiminde kullanılmaktadır
Kauçuk en çok araç lastiği üretiminde kullanılmaktadır
  • Doğal kauçuk lifli formunda elastik olduğundan, mayo ve bisiklet şortu gibi dar ve genişleyebilir giysiler yapmak için kullanılır.
  • Kağıt üzerindeki kalem izlerini yok eden silgiler kauçuğun oldukça yaygın kullanıldığı araçlardan bir diğeri.
  • Lastik eldivenler, ellerimizi güvenli ve temiz tutmak için sıklıkla kullanıldığı için iyi bilinen bir kauçuk üründür.
  • Kauçuk, ses yalıtım malzemeleri ve çeşitli çocuk oyuncakları yapmak için de kullanılmaktadır.

Kauçuk Hangi Ülkelerde Üretilir?

Dünya’daki kauçuk ağacı ekim alanlarının dörtte üçü Malezya ve Endonezya’da bulunmaktadır. Bununla birlikte Burma, Kamboçya, Çin ve Vietnam gibi Uzak Doğu ülkeleri ile Afrika’nın orta kesimleri ve Brezilya’da da kauçuk ağaçları bulunmaktadır.

1. Dünya Savaşı’ndan sonra önce Almanya’da başlayan yapay kauçuk üretimi çalışmaları 2. Dünya Savaşı’ndan sonra özellikle ABD ve Rusya’da geliştirilmiştir.

Bugün, çoğu doğal kauçuk hala Uzak Doğu’dan gelmektedir. Diğer yandan Rusya, Fransa, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri dünyanın önde gelen sentetik kauçuk üreticileri arasındadır.

İlginizi Çekebilir:
Mum Nedir? Nasıl Yapılır?

Kaynak:
https://warco.com/what-is-rubber/
https://www.explainthatstuff.com/rubber.html
https://www.geeksforgeeks.org/rubber-definition-types-processing-uses/
https://www.vedantu.com/chemistry/rubber
Milliyet Büyük Ansiklopedi

Yazıyı paylaş:

Similar Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir