Höyük Nedir? Nasıl Oluşur?

Höyük arkeolojik bir yapı biçimi olup insan yapımı bir toprak ve taş yığınıdır. Dünyadaki çoğu höyük türü, tapınaklar, mezarlar veya araziye önemli eklemeler olarak tek bir aşama veya zaman dilimi içinde inşa edilmiştir. Bununla birlikte bir höyük, yüzlerce veya binlerce yıl boyunca aynı yerde inşa edilmiş bir şehir veya köyün kalıntılarından da oluşabilir.

Bu yazıda Anadolu’nun çeşitli tarihi bölgelerinde de görülen tümseklerden yani “höyük”ten bahsedeceğiz.

Höyük Nedir?

Çok eski bir yerleşme yerinin zamanla tepe biçiminde toprak yığınına dönüşmüş kalıntısına höyük adı verilmektedir. Höyükler genellikle üst üste gelen çok evreli yerleşim yeri birikimleridir. 1 ila 40 metre arasındaki yükseklikte olabilir. En çok da 1000 metre ila 1500 metre genişlikte bir alana yayılırlar.

Höyükler uygarlıkların araştırılmasında önemli verilerdir. Yayılım alanı içinde dönemine uygun çanak, çömlek ve değişik araçlar bulunmaktadır.

Höyükler Nasıl Oluşmuştur?

Höyüklerin tarihi M.Ö. 8000-6000 arasındaki Neolitik dönemdeki köylere kadar uzanıyor. Arkeologlar Neolitik Çağ boyunca insanların gerek savunma gerekse de selden korunma ve görünürlük açısından yüksek rakımları seçtiklerine inanıyorlar.

Her yeni nesilde insanlar eski evlerin üzerine yeni kerpiç evler yaptılar. Ya da önceki binalarını yeniden şekillendirdiler. Yüzlerce yıl boyunca da yaşam alanı seviyesi giderek yükseldi.

Höyüklerde Yaşam

Her höyük günümüze göre en yakını en üstte olmak üzere eskiye doğru uzanan bir katmanlaşma gösterir. Bu katmanlar yerleşim biçimleri, evleri, surları ve dinsel yapıları ile belirli dönemleri belgeler.

Genel olarak höyüklerin temelinde en eski Neolitik evler bulunmaktadır. Bunlar avcı-toplayıcıların yaşadığı, temelde aynı büyüklükte, bazı açık alanları paylaştığı ve tek katlı, tek odalı binalardı.

Kalkolitik çağda, bölge sakinleri koyun ve keçi yetiştiren çiftçilerdi. Evlerin çoğu hala tek odalıydı, ancak çok odalı ve çok katlı binalar da vardı. Ev büyüklüğünde ve karmaşıklığında görülen farklılıklar arkeologlar tarafından sosyal statüdeki farklılıklar olarak yorumlanmaktadır.

Daha sonraki konutlar, küçük avluları ve onları komşularından ayıran sokakları olan daha ince duvarlı yapılardı. Bazılarına ise çatıdaki bir açıklıktan girilmekteydi.

Özetle, höyükler çok uzun bir süre boyunca ve muhtemelen aynı kültürleri paylaşan ailelerin nesilleri tarafından kullanılmıştır. Dolayısıyla da arkeolojik kayıtlar bize belirli bir şehrin zaman içindeki değişiklikleri hakkında bilgi verebilir.

Türkiye’deki Bazı Önemli Höyükler

Anadolu’da yaklaşık 20 bin höyük olduğu sanılmaktadır. Orta Anadolu höyüklerinde neolitik, kalkolitik ve tunç çağı yerleşmelerinin üzerinde Hitit, Frig, Selçuklu ve Osmanlı yerleşmeleri görülebilir. Hatta günümüzün kimi yerleşimleri höyükler üzerinde kuruludur.

Bölgelerimizden Orta Anadolu’daki höyüklerin yüksekliği 4 ila 30 metre arasındadır. Ve bunlara en çok Kızılırmak yayı içinde rastlanır. Bölgenin ikinci büyük höyük öbekleri Kayseri, Konya ve Burdur dolaylarını kaplayan bir alan üzerindedir. Bu yörenin önemli höyükleri şunlardır: Alişar ve Hashöyük (Yozgat); Alacahöyük (Çorum); Ahlatlıbey, Etiyokuşu, Karaoğlan (Ankara), Çatalhöyük (Konya), Hacılar (Burdur).

Tam olarak ortaya çıkarılmamış olan Doğu Anadolu höyükleri Tilkitepe (Van) ve Karaz (Erzurum) dır. Keban yöresi höyükleri bilinmemektedir.

Gedikli, Sakçagözü, Tilmenhöyük, Çayönü höyükleri öbeği de Güneydoğu Anadolu’nun önde gelen höyük örnekleridir.

Karadeniz bölgesindeyse Samsun yöresinde höyükler bulunmaktadır.

Batı Anadolu höyüklerinin en önemlisi 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkarılan Hisarlık’tır. (Truva kalıntıları).

Yazıyı paylaş:

Similar Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.