Her yıl Ekim ayının başında gerek sosyal medyada gerekse de yazılı ve sözlü basında 4 Ekim tarihi hatırlatılıyor. Zira bu günde kimi insan sevimli dostu kedisinin fotoğrafını paylaşır, kimisi barınağa mama götürür, kimisi ise sokakta gördüğü bir canla ilgilenir. 4 Ekim Dünya Hayvanları Koruma Günü ya da 4 Ekim Hayvanlar Günü, yer yüzündeki tüm hayvanların haklarını ve refahlarını gündemde tutmayı amaçlayan küresel bir gün.
Bu yazıda bu özel günün nasıl doğduğunu, 4 Ekim tarihinin neden seçildiğini, ülkemizdeki durumu ve hayvanlar için somut olarak neler yapabileceğimizi anlatıyoruz.
4 Ekim Dünya Hayvanları Koruma Günü Nedir?
Dünya Hayvanları Koruma Günü (uluslararası adıyla World Animal Day), her yıl 4 Ekim’de dünyanın dört bir yanında kutlanan bir farkındalık günüdür. Bu özel günün amacı hayvanların refahına ve haklarına dikkat çekmektedir.
Günün özündeki fikir nettir. Hayvanlar acı çekebilen, korku ve mutluluk hissedebilen canlılardır, dolayısıyla tüm hayvanlar duyguları olan canlılar olarak görülmelidir. BU amaçla Dünya genelinde hayvanların refah standartlarının iyileştirilmesi amaçlanmaktadır.
Din, millet ya da siyasi görüş ayrımı gözetilmeyen bu günde Dünyada çeşitli etkinlikler yapılmaktadır. Örneğin hayvanlar için barınaklar açılmakta, sahiplendirme organizasyonları ve okullarda hayvan sevgisi eğitimleri düzenlenmektedir. Ek olarak kısırlaştırma ve kuduz aşısı kampanyaları ile bağış geceleri ve hayvan hakları yürüyüşleri gerçekleştirilmektedir.
Hayvanlar Günü neden 4 Ekim’de kutlanıyor?
Cevap bir aziz: Assisili Aziz Francis. 13. yüzyılda yaşamış bu İtalyan keşiş, doğaya ve hayvanlara duyduğu şefkatle tanınır. 1226’da ölen Francis’in anma günü 4 Ekim’dir. Francis, Katolik gelenekte hayvanların ve doğanın koruyucu azizi sayılmaktadır.
Yani 4 Ekim tarihi dini bir anma günü olarak ortaya çıktı. Fakat günümüzde herhangi bir inanca bağlı değildir. Zira bu günde bir inanç sahibi de inançsız biri de aynı amaçla bir araya gelebiliyor.
Tarihçe: Berlin’den Floransa’ya
Konuyu Internette araştırırsanız tarihlerle ilgili bir karışıklığı hemen fark edersiniz. Çünkü bazı kaynaklar günün 1925’te, bazıları ise 1931’de başladığını söyler. Aslında her ikisi de doğrudur, zira ilk kutlama 1925’te yapıldı ama resmi tarih 1931’de belirlendi.
- 24 Mart 1925, Berlin: Köpek bilimci Heinrich Zimmermann, Berlin Spor Sarayı’nda ilk Hayvanlar Günü etkinliğini düzenledi. Etkinliğe 5000’den fazla kişinin katıldığı bildiriliyor. Zimmermann aslında 4 Ekim’i istemişti, ancak lojistik engeller yüzünden etkinlik Mart ayına kaydı.
- 1929: Gün ilk kez 4 Ekim’de kutlanmıştır.
- Mayıs 1931, Floransa: Uluslararası Hayvan Koruma Kongresi’ne katılan kuruluşlar, Zimmermann’ın önerisini kabul ederek 4 Ekim’i günün resmi tarihi yaptı. O dönemde özellikle nesli tehlikedeki türlere dikkat çekmek de hedefler arasındaydı.
- 2000’li yıllar: Birleşik Krallık merkezli Naturewatch Foundation 2003’te günün ilk web sitesini açtı. 2007’de girişim, “Ambassador” (elçi) programıyla küresel bir platforma dönüştürülmüştür.
- 2025: 100. yılda bu özel gün, “Save Animals, Save the Planet!” (Hayvanları Kurtar, Gezegeni Kurtar) temasıyla kutlandı.
Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi
4 Ekim konuşulurken sıklıkla söz edilen bir belge daha var: Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi. 15 Ekim 1978’de Paris’teki UNESCO Merkezi’nde ilan edilen bildirge 14 maddeden oluşmaktadır. Bildirge bir ilkeler beyanı olup ana fikirlerini şöyle özetleyebiliriz:
- Tüm hayvanların yaşam hakkı eşittir.
- Hayvanlara insanca davranılmalı, kötü muamele ve zulüm yapılmamalı.
- Yaban hayvanlarının doğal ortamlarında özgürce yaşama hakkı vardır.
- Hayvanlar üzerindeki deney ve eğlence amaçlı kullanım sınırlandırılmalıdır.
- Hayvan haklarının yasayla korunması gerekir.
Ülkemizdeki Durum: Hayvanları Koruma Kanunu
Ülkemizde hayvanların korunmasına dair temel metin, 2004’te yürürlüğe giren 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunudur. Kanun 2 Ağustos 2024 tarihli ve 32620 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7527 sayılı kanunla değiştirildi. Değişikliğin başlıca unsurları şunlardır:
- Kanunun amacına “insan, hayvan ve çevre sağlığı gözetilmek kaydıyla” ibaresi eklendi.
- Büyükşehir, il belediyeleri ve nüfusu 25 binden fazla olan belediyelerin 31 Aralık 2028’e kadar bakımevi kurması zorunlu hale geldi.
- Kedi ve köpeklerin dijital kimliklendirme ile kayıt altına alınması öngörülmüştür.
- Bazı idari para cezaları artırıldı, sahipsiz hayvanları bakımevi dışında bırakmak ayrıca cezalandırılır oldu.
- Bulaşıcı veya tedavi edilemeyen hastalığı bulunan, olumsuz davranışları nedeniyle insan ve hayvanların hayatı ile sağlığı için tehlike teşkil eden ve olumlu davranış değişikliği mümkün olmayan hayvanlar için veteriner hekim kararıyla ötanazi uygulanabilecek.
Düzenleme, kamuoyunda ciddi biçimde tartışmalara yol açtı. Mesela hayvan hakları örgütleri ve bazı çevreler, kanunun sokak hayvanlarının toplu olarak öldürülmesinin önünü açtığını savundular. Şurası çok net; her yıl 4 Ekim’de kanunun uygulanması ve bakımevi koşulları en çok konuşulan konuların başında gelmekte.
Hayvanlar için Neler Yapabiliriz?
Hemen her özel günde olduğu gibi asıl fark sadece o gün için değil, yılın diğer günleri için de bir şeyler yapmakla oluyor. Pahalı ya da büyük olması gerekmeyen ama gerçekçi adımları sıralamaya çalıştık:
- Satın almak yerine sahiplenin. Barınaklarda ve kimi derneklerde sevgi bekleyen birçok kedi ve köpek var. Sahiplenmeden önce bakım sürecini, masraflarını ve ömür boyu sorumluluğunu iyi düşünmenizde fayda var.
- Evcil hayvanlarınızı kısırlaştırın, aşılatın ve kimliklendirin. Bu üç başlık sahipsiz hayvan sayısının artmasını engellediği gibi hayvanınızın kaybolması durumunda size ulaşılabilmesi için en etkili yoldur. Kayıt yükümlülükleri için Tarım ve Orman Bakanlığının duyurularına göz atabilirsiniz.
- Sokaktaki canlara mama ve su bırakın. Özellikle sıcak yaz günlerinde ve kış soğuklarında temiz su hayat kurtarır. Bu sebeple park ve bahçelerdeki kaplara mama ve su koymaya özen gösterin.
- Yaralı ya da terk edilmiş bir hayvan gördüğünüzde belediyeden destek alabilirsiniz. Örneğin yaşamış olduğum büyükşehirde ayağı aksayan bir kedi için ilçe Belediyesini aramıştım. Kısa süre içinde destek olmuşlardı.
- Çocuklara örnek olun. Çocukların hayvanlara nazik ve güvenli yaklaşmalarını öğretin. Diğer taraftan da çocuğunuzu herhangi bir hayvanla gözetimsiz de bırakmayın.
Ülkemizdeki 4 Ekim Etkinlikleri
Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi ülkemizde de 4 Ekim Hayvanları Koruma Günü’nde çeşitli etkinlikler yapılmaktadır.
Bu kapsamda barınak ziyaretleri, sahiplendirme etkinlikleri, belediyeler ve veteriner hekimleri odalarının düzenlediği farkındalık etkinlikleri ve kampanyalar düzenlenmektedir.
Son Söz
4 Ekim gününü bir hatırlatma olarak görmeliyiz. Bir hayvanın acı çekip çekmediği, karnının doyup doymadığı, bir yuvası olup olmadığı gibi soruları aslında her gün sormamız gerekiyor.
Her şeyi tabi ki çözemeyiz ama bir kap su, bir küçük mama ya da sahiplenme bu canların hayatında çok büyük fark oluşturacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Her yıl 4 Ekim’de kutlanır. Tarih sabittir, yalnızca haftanın günü yıldan yıla değişir.
Assisili Aziz Francis’in anma günü 4 Ekim olduğu için. Zimmermann ilk etkinliği bu tarihe denk getirmek istemiş, 1929’da gün ilk kez 4 Ekim’de kutlanmış, 1931’de Floransa’da resmileşmiştir.
24 Mart 1925’te Berlin’de, Heinrich Zimmermann’ın düzenlediği etkinlikle kutlanmıştır. Tarihin 4 Ekim olarak sabitlenmesi 1931’de oldu.
15 Ekim 1978’de Paris’teki UNESCO Merkezi’nde ilan edilmiştir ve 14 maddeden oluşmaktadır.
İlginizi Çekebilir:
Kaynak:
- World Animal Protection – World Animal Day
- World Animal Net – World Animal Day, 4 October: Help make a difference for animals
- World Animal Day – resmi site, tarihçe sayfası
- Küre Ansiklopedi – Dünya Hayvanları Koruma Günü
